Dag 20: Zuid- en Midden Öland

Opnieuw was het 's morgens erg mistig in het deel van Zweden waar we op donderdag 28 september ll. waren, namelijk op Öland voor de oostkust. Het noorden van het eiland hadden we de dag voordien gedaan. Die dag stond de rest van het eiland op de planning. Het was al vroeg druk op straat: de Oogstfeesten hadden heel veel Zweedse toeristen getrokken. Er waren veel tijdelijke campercampeerplaatsen, bijvoorbeeld in weien. Verschillende bewoners hadden vandaag ook een krammpje aan de straat of een opendeurdag in huis. Iedereen leek wel kunstenaar, verkocht z'n oude spullen of zelfgekweekte groenten... en er waren héél véél pompoenen te koop... en die stonden ook overal in de tuinen...

We startten met een wandeling in Dröstorps naturreservat (foto 1). We zouden er een verlaten dorp en runestenen tegenkomen... maar op onze wandeling van 8 km, waarbij we een gedeelte dubbel deden omdat het pad zoekraakte, zagen we bijzonder weinig, uitgezonderd mist, wei, koeien, wat begroeiing en kalksteen. Gelukkig klaarde die mist tegen dat we terug aan de auto waren op.

Toen de mist helemaal weggetrokken was, kwamen we aan bij de reconstructie van Eketorp borg (foto 2). We konden er die dag gratis binnen, maar het museum en de figuranten waren niet aanwezig... 's Anderendaags zouden er, speciaal voor de Oogstfeesten, speciale activiteiten zijn en dat was men allemaal nog aan het voorbereiden. Eketorp borg is een ringvormige fort uit de noordse ijzertijd.

In zo'n fort stond in eerste instantie (rond de 4e eeuw) in feite een heel dorp opgebouwd. In het fort dat gereconstrueerd werd, stonden er in totaal 53 huizen: woonhuizen, boerderijen, pakhuizen en werkplaatsen. Verschillende woongebouwen hadden kalkstenen muren en een dak van gras. Om warm te blijven was er een open haard waar ook werd gekookt. In het westelijke deel van het kasteel bevond zich een verzamelplaats voor de bewoners. 
Er was alles om te voorzien in hun behoeften én men was veilig binnen de muur van het fort. Er wordt vermoed dat er zo'n 20 gezinnen in dergelijke forten samenwoonden. Dit betekent dat er zo'n 150 à 200 mensen met hun dieren woonden. Ze verbleven er eerst als toevluchtsoord in moeilijke tijden, nadien werd het hun vaste verblijfplaats.

In de vroege middeleeuwen werd het fort gebruikt als militair garnizoen met cavalerie. Gedurende deze tijd waren binnen de ringmuur ruim honderd huizen ondergebracht zonder enige open haard, behalve in de centrale keuken. De kasteelmuur werd versterkt en er werd ook een lage buitenmuur gebouwd.

Verschillende van die gebouwen zijn en worden zo waarheidsgetrouw heropgebouwd binnen het fort. In deze gebouwen is het museum ondergebracht. We vonden het niet erg dat dit die dag gesloten was. We zijn immers al vaker in dergelijke musea geweest.

In Ottenby Naturreservat, in het uiterste zuiden van Öland, picknickten we eerst... en we waren het er opeens over eend: het zag er daar uit alsof we in het zuiden van Europa in een olijfgaard terecht gekomen waren (foto 3) ... het was er zelfs aangenaam warm in het zonnetje... maar het was "maar" 21 graden met een Oostzee-briesje... en dat dus in Zwéden op 28 september!?

Nadat we wat "oponthoud" hadden door een kudde enorm domme koeien die op de weg stonden... reden we verder naar het zuiden van het eiland.

We stopten nog even bij Kungsstenarna, twee rechtstaande stenen die een begraafplaats uit de ijzertijd markeren en reden dan verder naar het uiterste puntje van het eiland.

Het natuurreservaat is bekend voor z'n (trek-)vogels. Daar waren wij eigenlijk al wat te laat voor, al waren er veel vogelaars met groooote verrekijker- en cameralenzen...maar toch zagen we weer heel veel aalscholvers en enkele andere kleinere vogels. We deden nog een fika in de schaduw van de hoogste vuurtoren van Zweden, Långe Jan.

Gettlinge gravfält was onze volgende stopplaats (foto 4). Dit is een verzamelplaats van zo'n 250 graven uit de ijzertijd. Zeker die 'schipvormige' vonden we steeds interessant en fotogeniek... én deze locatie was dat helemaal omdat er ook een typische, houten molen in het grafveld stond... en die molens staan er nog best veel op Zweden, maar op Öland stan er echt héél veel.

Onderweg hadden we al enkele "lineaire dorpen" gezien. Een lineair dorp is niet typisch voor Öland maar er zijn er nog enkele die nog "intact" zijn. Het komt/kwam ook voor in andere delen van Zweden en in Denemarken. Hoe de huizen in zulke dorp werden gebouwd, werd opgelegd door een "code". Deze code legde het plan voor een dorp vast. Zo legde ze ook de breedte op die de boerderij langs de staatkant moest hebben, zodat het deel van de boerderij ten opzichte van het dorp duidelijk was.

Alle boerderijen in een dergelijk dorp werden tegelijkertijd gebouwd en gegroepeerd langs een straat. De boerderij die het grootste was, had ook het grootste deel van de straatkant. De ingang via de straat is langs een poortgebouw. Je komt dan langs de stallen, de hooischuren en andere bijgebouwen. Het eigenlijke woonhuis ligt het verst van de straat af en vaak nog achter een muur of hek. 

Himmelsberga (foto 5) is een openluchtmuseum van zo'n lineair dorpje met gerestaureerde gebouwen uit de 18e en 19e eeuw. Het geeft een mooi beeld van hoe het leven op Öland vroeger was. Niet alleen zijn de huizen, schuren en stallen gerestaureerd, maar ook het interieur, de machines en het gereedschap die gebruikt werden worden getoond... wij hadden het geluk dat we er enkele minuten vóór sluitingstijd nog aankwamen, waardoor we ook nog áchter die schuren aan de wegkant konden gaan kijken. Daar liggen de woonhuizen, stallen, schuren, tuintjes, binnenhofjes ed.

Ismantorp borg (foto 6) is net, zoals Eketorp borg dat we eerder deze dag bezochten, een ringvormig fort ("ringwalburcht") uit de ijzertijd. Deze is echter niet gereconstrueerd... en is dus vooral nog een aaneensluiting van opgestapelde stenen. De wetenschappers buigen zich er nog over of het wel een fort was of dat dit eerder een soort marktplaats of plek voor rituelen was. Er zijn namelijk 9 poorten... wat toch wat veel is om te verdedigen voor als het een fort was.

De diameter is 125 meter. De burcht zal rond het jaar 400 gebouwd zijn. De ringwal is 3 tot 4 meter hoog. Door daar op te gaan staan en een beetje een overzicht te krijgen, zagen we de 'contouren' van vele gebouwen binnen de burcht. Er waren er 88 binnen deze burcht.

...en na deze burcht reden we terug naar onze stuga. Die avond gingen we niet uiteten en was Johan weer kok van dienst.