Wandeling: Wereldoorlog I op de Mechelse Heide

In het seizoensboekje '16-'17 van Cultuurcentrum Maasmechelen staan niet enkel de typische theatervoorstellingen, maar ook verschillende andere activiteiten. Eén zo'n activiteit was een wandeling door de "Mechelse Heide", in het Nationaal Park Hoge Kempen, met als thema "WO I". Dit leek ons erg interessant waardoor we reserveerden voor deze georganiseerde groepswandeling door een ranger van het Nationale Park (voor een luttele € 2 p.p., ter plaatse te betalen).

We zijn al vaak gaan wandelen op de Mechelse Heide. We deden er al verschillende wandelingen en Johan kon er één keer, tijdens een fotografie workshop, langs de niet-officiële paden lopen. We zagen er inderdaad al een bunker liggen, maar waren verder niet op de hoogte van welke oorlog deze was en wat er zich afgespeeld had... als we opgegroeid waren in de buurt hadden we dit waarschijnlijk wel geweten, maar nu weten we eigenlijk maar heel weinig over de streek waarin we nu wonen...

Er was zo'n 40 man komen opdagen voor deze groepswandeling... en dat ondanks het weer (gemiezel en 4°C)... Gelukkig, door de vraag te reserveren, wist men dit van tevoren en werden twee rangers opgetrommeld om de wandeling te begeleiden.

Alvorens aan te komen bij de overblijfselen van de eerste wereldoorlog kregen we uitleg over het Kempisch Plateau, het Nationaal Park, het everzwijn en de reden van zijn modderbadjes, de nadelen voor de omgeving door de grindwinning, de adelaarsvaren en dergelijke.

Wat dan volgde was het verhaal van de Duitsers tijdens WO I in deze buurt. Even moesten we daarvoor van het wandelpad af, waarna we een tijdje oude loopgraven volgden.

Wat we leerden:

De Duitsers maakten gebruik van het feit dat het Kempisch Plateau een grote vlakte is/was en legden er in 1916 een oefenkamp aan voor de militairen. In totaal werden er, door krijgsgevangenen uit de buurt, tien bunkers aangelegd en werd er zo'n vier kilometers aan loopgraven gegraven. 

Met heel de opstelling in het oefenkamp werd de oorlogssituatie nagebootst en werd geoefend met het werken met mobiele en vaste artillerie (type: krombaangeschut, omdat kanonnen (vlakbaangeschut ) niet "handig" waren bij de loopgravenoorlog die WO I bleek te zijn).

De militairen kregen hier een opleiding van zo'n drie weken alvorens naar "het echte (oorlogs)werk", het front, te vertrekken.

Ze verbleven er in houten barakken, gemaakt met het hout dat ze in de buurt kapten. Hun oversten woonden in As, in aangeslagen woningen. In As werd onder andere ook gebruik gemaakt van het spoor en het station dat daar toen al lag. 

Er werd in de regio, tijdens WO I, niet gevochten. Er viel tijdens die periode één dode: een Duitse militair die blijkbaar net ergens stond waar een bom neerviel...

Tijdens het terug wandelen, wandelen we langs heel wat bominslagen waarvan men vermoed dat deze afkomstig zijn uit de tijd van het oefenkamp.

Het was al rond half 5 toen we terug in onze auto stapten. De wandeling was dus een half uurtje uitgelopen. We vonden het echt een heel interessante en fijne wandeling, zelfs al was het een groepswandeling (waar we toch altijd liever voor passen)! Als er nog eens zulke activiteiten zijn, willen we zeker nog eens gaan!

Wat eigenlijk vooral opmerkelijk is, achteraf gezien, is dat we van deze overblijfselen nog maar zo weinig gezien of hérkend hebben tijdens onze vorige wandelingen! Nu ja, met die vele varens, heuveltjes ed. moet je echt wel al wéten waar alles ligt...

Hierna volgt nog wat meer informatie over dat Duits oefenkamp:

In 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, werd een deel van de Mechelse Heide door het Duitse leger omgevormd tot oefenterrein. Het terrein was zowel ten noorden als ten zuiden van de Steenweg naar As gelegen. Ten zuiden ligt het meest gevrijwaard gedeelte van het terrein. Hier zijn namelijk de loopgravenstelsels bewaard met verschillende betonnen bunkers en granaattrechters. Ten noorden van de Steenweg naar As, in het Mechelsbos, lag de zone met het barakkenkamp (houten verblijven) en zijn er nog een aantal sporen van loopgraven en één gekende bunker. Ten westen van de Weg naar Heiwick en ten zuiden van de Steenweg naar As zouden nog twee betonnen antitankobstakels aanwezig zijn.

Het loopgravensysteem dat vandaag nog zichtbaar is op de Mechelse hei tussen As en Maasmechelen dateert uit Eerste Wereldoorlog en diende als oefenplaats voor (nieuwe) rekruten die vanuit Duitsland naar het front werden gestuurd. De Minenwerferschule (artillerie) van het Vierde Leger, waarvan het hoofdkwartier al in As zat, leidde er sinds het voorjaar van 1916 zijn manschappen op. Het systeem van loopgraven, bomkraters en bunkers beeldt dus een situatie aan het front uit, maar daadwerkelijke gevechten vonden er niet plaats. Het gaf militairen in 1914-18 de gelegenheid om gevechtssituaties in een nagebootste situatie in te oefenen, vooraleer ze definitief naar het front gingen.

Over een afstand van bijna 1 km ligt het loopgravensysteem ten zuiden van de Steenweg naar As bij Maasmechelen. In totaal omvat het systeem ruim 4 km loopgraven, waaronder loopgraven in een eerste en tweede linie, verbindingsloopgraven en bunkers. De tracés zijn zeer goed zichtbaar op het terrein en lopen ver door. De twee linies liggen min of meer parallel achter elkaar op een afstand van ongeveer 140 à 200m van elkaar. Meest zuidelijk ligt de frontloopgraaf, die als een gevechtsloopgraaf was uitgerust. Hier bevinden de observatiebunkers zich, van waaruit de mortierinslagen werden geobserveerd en de effecten werden doorgebeld naar de artillerie in de achterliggende linie. Het dichtst bij de steenweg ligt de (tweede) linie die troepen een onderkomen verschafte en waar wellicht ook de zwaardere veldartillerie stond opgesteld. Dat is onder andere nog te zien aan de manschapsbunkers en de gedynamiteerde Minenwerferbunker die in deze linie zijn ingegraven. Het hele systeem was trouwens bedoeld om manschappen op te leiden in het gebruik van Minenwerfer. Dit zijn Duitse mortieren of een soort geschut met een korte, omhoog gerichte loop. Tussen de linies liggen aanlooproutes voor de troepen die van of naar de frontloopgraaf liepen/terugkwamen. Eén vooruitgeschoven verbindingsloopgraaf dringt door tot in het ‘niemandsland’ en geeft toegang tot bomkraters (manschapsputjes) waarin troepen dekking konden zoeken wanneer ze bij de oversteek van het niemandsland onder vuur werden genomen. Oriëntatie van hele systeem is zuid, dat wil zeggen dat de gevechtsloopgraven van oost naar west lopen en de verbindingsloopgraven noord-zuid zijn georiënteerd.

De loopgraaftracés zijn diep, breed en volgen een grillig verloop, zoals dat voor gevechtsloopgraven gebruikelijk is, om in gevechtssituaties te vermijden dat troepen door zijdelings vuur konden worden geraakt. Op verschillende plaatsen zijn hoefijzervormige structuren zichtbaar. Sporen van beschoeiing van de zijwanden of de aanwezigheid van loopoppervlak op de bodem van de loopgraven zijn op het eerste gezicht niet waar te nemen. Mogelijk is de beschoeiing ontmanteld of het oorspronkelijke profiel in de loop van de jaren weg geërodeerd. De loopgraven zijn in grindbodems uitgegraven. Het grind zit aan het oppervlak. De huidige tracés hebben een wisselende diepte, oplopend tot 2m.
Het loopgravensysteem omvat in totaal negen bunkers van verschillende types. Een tiende bunker bevindt zich ten noorden van de Steenweg naar As, waar in 1914-18 een barakkenkamp voor de eenheden lag. Van het kampement zijn alleen die ene bunker en sporen van loopgraven overgebleven. De andere bunkers ten zuiden van de steenweg zijn rechtstreeks aan het loopgravensysteem verbonden. De bunkers zijn van gewapend beton, gegoten tegen een houten bekisting.

Bron, met meer foto's
Bovenstaande foto's komen ook van de websitepagina die als bron diende.

Deze wandeling wordt meerdere keren per jaar georganiseerd. Zondag 20-11, volgende week dus, gaat ze weer door, Meer info...